-
Αττίκ και Belle Époque
Το Νέο Φάληρο —το οποίο βρίσκεται στην αρχή της περιοχής που στην αρχαιότητα ήταν γνωστή ως Φαληρικός Όρμος, ή απλώς «Φάληρο» για τους σημερινούς Έλληνες— είναι μια συνοικία στα περίχωρα του Πειραιά, της οποίας το παραλιακό μέτωπο έχει μετατραπεί, ήδη από τη δεκαετία του 1960, σε μια είδους «νεκρή ζώνη». Σήμερα, αλλοιωμένη από τη θέση της ανάμεσα σε δύο μαρίνες, τρία στάδια και έναν αυτοκινητόδρομο, η περιοχή έχει χάσει τόσο τους τακτικούς θαμώνες της όσο και την ίδια της την ψυχή. Κι όμως, μόλις έναν αιώνα πριν, η —πλέον ξεθωριασμένη— μοίρα του Νέου Φαλήρου φάνταζε εντελώς διαφορετική.
-
Το Κεραμίδι Τρικάλων
Το Κεραμίδι είναι το όνομα ενός μικρού χωριού —που κάποτε θεωρούνταν χαμένο—, το οποίο βρίσκεται φωλιασμένο ανάμεσα σε δύο θεσσαλικά ποτάμια. Ταξιδεύοντας από τα Τρίκαλα, στη Δυτική Θεσσαλία, προς τον Παλαμά, το συναντά κανείς λίγο πιο πάνω στο ρεύμα από τη μεγαλύτερη αυτή κωμόπολη —ακριβώς τον τόπο από όπου κατάγεται η οικογένεια της μητέρας μου.
-
Η διαιρεμένη Μεραρχία Πινερόλο
«Είναι στη φύση του ανθρώπου να καταπιέζει εκείνους που υποχωρούν και να σέβεται εκείνους που αντιστέκονται», έγραφε ο Θουκυδίδης στην εποχή του Πελοποννησιακού Πολέμου. Το έργο του άλλωστε καταγράφει τη μεγάλη σύγκρουση μεταξύ Αθήνας και Σπάρτης, η οποία εκτυλίχθηκε μεταξύ 431 και 404 π.Χ., και έκτοτε έχει καταστεί, όπως συνηθίζεται να λέγεται, ένα κλασικό έργο της ιστορικής γραμματείας. Η παρατήρηση αυτή ισχύει —ή, τουλάχιστον, ισχύει σε μεγάλο βαθμό— όσον αφορά εκείνους που υφίστανται καταπίεση ή εκείνους που προβάλλουν αντίσταση. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η ζοφερή μοίρα που επιφυλάχθηκε τελικά για τους Ιταλούς στρατιώτες στην Ελλάδα κατά την περίοδο 1941-1944 — μια εμπειρία την οποία σκιαγραφούμε εδώ, βασιζόμενοι σε μια αρχική καταγραφή των γεγονότων.
-
Δάσκαλε, Να’σαι καλά !
Ο συγγραφέας και ποιητής Γιώργος Ιωάννου υπήρξε, πάνω απ’ όλα, εκπαιδευτικός. Η μακρόχρονη πορεία του ως δάσκαλος —με την ευγενέστερη σημασία του όρου— τον οδήγησε, μεταξύ 1956 και 1957, μέχρι τα Τρίκαλα, όπου δίδαξε κλασική και νεοελληνική λογοτεχνία σε ένα ιδιωτικό γυμνάσιο αυτής της ιστορικής θεσσαλικής πόλης. Μας άφησε, έτσι, μια συγκινητική μαρτυρία, αντλημένη από τη δική του εμπειρία ως νεαρός εκπαιδευτικός κατά την περίοδο εκείνη.
-
Ιταλικός στρατός κατοχής 1941-1944
Θα μπορούσε κανείς να σκεφτεί ότι οι «μικρές ιστορίες» μας —που ανακαλούνται στη μνήμη κατά τη διάρκεια οικογενειακών συγκεντρώσεων— αποτυπώνουν συχνά μόνο την ανεκδοτολογική πλευρά των γεγονότων, εκείνες τις πτυχές της ιστορίας που απορρίπτονται πολύ βιαστικά ως δευτερεύουσες. Στη δική μας οικογένεια, ο αείμνηστος θείος μας, ο Χρήστος, αγαπούσε να μοιράζεται τις προσωπικές του αφηγήσεις από τη δεκαετία του 1940: τον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο, την Κατοχή, την Αντίσταση και στη συνέχεια το απόλυτο, παράλογο χάος του Ελληνικού Εμφυλίου Πολέμου (1944–1949). Περιέγραφε αυτά τα γεγονότα με κάθε λεπτομέρεια, ακριβώς όπως τα είχε βιώσει ο ίδιος. Του άρεσε επίσης να διηγείται ιστορίες για την παρουσία Ιταλών στρατιωτών στην Ελλάδα — ένα ιστορικό κεφάλαιο που, ακόμη και σήμερα, παραμένει εγκλωβισμένο ανάμεσα στη μνήμη και τη λήθη.
-
Πλημμύρες στη Θεσσαλία
Η Θεσσαλία, η περιοχή από την οποία κατάγομαι, μόλις βίωσε… άλλη μια ελληνική καταστροφή. Συγκεντρωμένοι στο πατρικό μας σπίτι κοντά στα Τρίκαλα, περιμέναμε να τελειώσει το… συμβάν. Η καταρρακτώδης βροχή, που ξεκίνησε τη Δευτέρα 4 Σεπτεμβρίου, σταμάτησε τελικά την Πέμπτη 7 Σεπτεμβρίου. Στο χωριό μας, τρία σπίτια πλημμύρισαν εν μέρει, αλλά αλλού —για παράδειγμα στον Παλαμά, το χωριό από το οποίο κατάγεται η οικογένεια της μητέρας μου, στη γειτονική περιοχή της Καρδίτσας— πολλά σπίτια βρέθηκαν κυριολεκτικά κάτω από το νερό.